آنها را بين مردم تقسيم كرد . « 1 » هنگامى كه عثمان در حج سال بيست و نهم در منى به جاى دو ركعت چهار ركعت نماز گزارد ، عبد الرحمن فقط دو ركعت به همراه جماعت گزارد و سپس عثمان را در خلوت نكوهش كرد . امّا عبد اللّه بن مسعود به او گفت كه مخالفت با امام بدتر از پيروى كردن از اوست در كارى نامعقول ، و عبد الرحمن بر آن شد كه از آن پس چهار ركعت نماز بگزارد . « 2 » بنا به روايتى از سعد بن ابراهيم ، نواده عبد الرحمن ، او از مرگ ابو ذر در تبعيد ربذه سخت اندوهگين شد و مرگ خود او نيز اندك زمانى بعد روى داد . عبد الرحمن در برابر گفته على عليه السّلام كه يك بار او را مسئول رفتار عثمان دانست چنين از خود دفاع كرد كه عثمان تعهدات خود ( در هنگام انتخاب به خلافت ) را زير پا نهاده است و پيشنهاد كرد كه به يارى على عليه السّلام شمشير بكشد . « 3 » او پيش از مرگ سفارش كرد كه عثمان بر او نماز نخواند ، و زبير يا سعد ابى وقاص بر پيكر او نماز گزارند . « 4 » فرد ديگرى از بنى زهره كه بسيار پيشتر به مخالفت با عثمان برخاسته بود عبد اللّه بن ارقم بن عبد يغوث ، از اعقاب عموى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و كاتب پيشين آن حضرت بود . عمر مسئوليت بيت المال را به او سپرده بود و او را بسيار احترام مىكرد . بنا به روايتى از حفصه ، پدرش حتى فكر كرده بود كه او را جانشين خود سازد . « 5 » او در زمان عثمان مسئوليت پيشين خود را همچنان بر عهده داشت ، تا آن كه عبد اللّه بن خالد بن اسيد ، عموزاده و داماد خليفه « 6 » با گروهى از غازيان از مكّه به مدينه آمد . عثمان دستور داد كه به عبد اللّه سيصد هزار درهم و به هر يك از افراد ديگر صد هزار درهم داده شود و

--> ( 1 ) همان . ( 2 ) همان ، ص 2834 - 2835 . ( 3 ) بلاذرى ، انساب ، ج 5 ، ص 57 . ( 4 ) همان ، كايتانى روايتى را كه حاكى است عبد الرحمن پيش از مرگ از ديدار با عثمان ابا كرد « طبعا غير موثق » مىداند ( تاريخ اسلام ، ج 7 ، ص 556 - 557 ) . او استدلال مىكند كه محدثان سنّى به علت طرفدارى از على عليه السّلام نمىتوانسته‌اند اين واقعيت را بپذيرند كه عبد الرحمن بن عوف عثمان را ترجيح داده بوده است . اما رواياتى كه از طريق خاندان عبد الرحمن و بنى زهره به دست ما رسيده هيچ ترديدى باقى نمىگذارد كه عبد الرحمن پيش از مرگ با عثمان قطع رابطه كرد . ( 5 ) ابن حجر ، اصابه ، ج 4 ، ص 32 - 33 . ( 6 ) ر . ك : پيوست 3 همسران عثمان ، همين كتاب ص 494 - 505 . اين واقعه احتمالا پيش از آنى بود كه عثمان دختر خود ام سعيد را به ازدواج عبد اللّه بن خالد درآورد ( ر . ك : همين كتاب ص 499 ) .